14/07/2026
TikTok đang cứu hay làm hỏng văn hóa?Chỉ trong vài năm, TikTok đã trở thành một trong những nền tảng có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Mỗi ngày, hàng triệu video được tạo ra, chia sẻ và lan truyền với tốc độ chưa từng có. Không chỉ là một ứng dụng giải trí, TikTok đang dần trở thành nơi con người khám phá âm nhạc mới, tìm hiểu ẩm thực, học các điệu múa truyền thống, khám phá điểm đến du lịch và tiếp cận nhiều giá trị văn hóa từ khắp nơi trên thế giới. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của nền tảng này cũng đặt ra nhiều câu hỏi: TikTok đang góp phần lan tỏa văn hóa hay đang khiến văn hóa trở nên bị bóp méo? Đây là vấn đề đáng được nhìn nhận dưới góc độ của công nghiệp văn hóa. TikTok giúp văn hóa tiếp cận công chúng nhanh hơn Trước đây, để một sản phẩm văn hóa đến được với công chúng, nó thường phải đi qua nhiều kênh như truyền hình, báo chí hoặc các đơn vị phát hành. Ngày nay, chỉ với một video ngắn, một nghệ nhân có thể giới thiệu nghề thủ công truyền thống, một nghệ sĩ có thể đưa một làn điệu dân gian đến với hàng triệu người xem, hay một đầu bếp có thể kể câu chuyện về ẩm thực địa phương bằng những hình ảnh sinh động. Nhiều điểm đến du lịch, món ăn và lễ hội đã được biết đến rộng rãi nhờ các video lan truyền trên mạng xã hội. Ở góc độ này, TikTok góp phần mở rộng khả năng tiếp cận của các sản phẩm văn hóa, đặc biệt là với thế hệ trẻ.
Bên cạnh những cơ hội, TikTok cũng tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách con người tiếp nhận văn hóa. Thuật toán ưu tiên những nội dung ngắn, dễ hiểu và có khả năng thu hút sự chú ý trong vài giây đầu tiên. Điều này khiến nhiều nhà sáng tạo phải điều chỉnh cách kể chuyện, rút gọn nội dung hoặc nhấn mạnh yếu tố giải trí để tăng khả năng lan tỏa. Trong một số trường hợp, những giá trị văn hóa phức tạp có thể bị lược giản, mất đi bối cảnh hoặc ý nghĩa ban đầu khi được chuyển thành các đoạn video rất ngắn. Đây là thách thức không chỉ đối với người sáng tạo nội dung mà còn đối với các tổ chức làm công tác bảo tồn và phát huy văn hóa. Thay đổi cách tiêu dùng văn hóa TikTok không chỉ thay đổi cách văn hóa được truyền tải mà còn thay đổi cách công chúng tiêu dùng văn hóa. Một bài hát có thể trở nên nổi tiếng chỉ nhờ một đoạn điệp khúc kéo dài vài chục giây. Một cuốn sách có thể trở thành sách bán chạy sau khi được cộng đồng chia sẻ. Một món ăn địa phương có thể thu hút đông đảo du khách chỉ nhờ những video trải nghiệm chân thực. Điều này cho thấy sức mạnh của nền tảng số trong việc tạo ra nhu cầu và mở rộng thị trường cho các sản phẩm văn hóa. TikTok, cũng như nhiều nền tảng số khác, không tự tạo ra giá trị văn hóa. Giá trị ấy vẫn đến từ con người, từ những nghệ sĩ, nghệ nhân, nhà sáng tạo nội dung và cộng đồng đang lưu giữ các giá trị truyền thống. Nền tảng số chỉ là công cụ. Nếu được sử dụng đúng cách, TikTok có thể trở thành cầu nối giúp văn hóa đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Ngược lại, nếu chỉ chạy theo lượt xem mà bỏ qua tính chính xác và chiều sâu, những giá trị văn hóa có thể bị đơn giản hóa hoặc hiểu sai.
Thay vì đặt câu hỏi liệu TikTok đang "cứu" hay "làm hỏng" văn hóa, có lẽ câu hỏi quan trọng hơn là chúng ta sẽ sử dụng nền tảng này như thế nào. Trong kỷ nguyên số, công nghiệp văn hóa không chỉ cần những sản phẩm sáng tạo, mà còn cần những cách kể chuyện mới để các giá trị văn hóa có thể tiếp tục sống, lan tỏa và tạo ra giá trị cho xã hội. TikTok không quyết định tương lai của văn hóa. Chính cách con người sáng tạo, chia sẻ và tiếp nhận nội dung trên nền tảng này mới là yếu tố quyết định. Bài viết: Bùi Đức Trung
LIÊN HIỆP KHOA HỌC PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG (STDe)
|
